Działania Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu na rzecz poradnictwa zawodowego

Cele strategiczne dla rozwoju poradnictwa edukacyjno-zawodowego zostały określone w wytycznych Komisji Wspólnot Europejskich zawartych w Memorandum o kształceniu ustawicznym z 2000 r.; jedno z 6 głównych założeń tego dokumentu dotyczy powszechności i dostępności informacji edukacyjnej i zawodowej oraz usług doradczych. Wynikają one również z krajowych założeń zawartych w polityce i strategii resortów dotyczącej poradnictwa zawodowego.

Cele strategiczne dla rozwoju poradnictwa zawodowego realizowane przez MENiS wynikają z:

1. Narodowej Strategii Wzrostu Zatrudnienia i Rozwoju Zasobów Ludzkich w latach 2000–2006, która stanowi rozwinięcie istniejących już dokumentów rządowych, przedstawiających kierunki rozwoju gospodarczo-społecznego Polski w najbliższych latach. Dokument został przyjęty przez Radę Ministrów 4 stycznia 2000 r. Zalecono w nim, aby reforma edukacji doprowadziła do:
   1. wprowadzenia do programów nauczania wszystkich szkół ponadpodstawowych, począwszy od gimnazjum, zagadnień dotyczących życia gospodarczego i aktywnego wejścia na rynek pracy,
   2. wprowadzenia do szkół i placówek działań z zakresu orientacji i poradnictwa zawodowego, przygotowujących młodzież do podjęcia racjonalnych decyzji edukacyjnych i zawodowych,
   3. stworzenia systemu „ofensywnej”, powszechnie dostępnej informacji zawodowej oraz rozwoju jakości usług poradnictwa zawodowego i wzrostu ich dostępności.
2. podjętej na posiedzeniu rządu 10 stycznia 2003 r. dyskusji programowej o strategicznym planie działania rządu, dotyczącym realizacji priorytetu: Edukacja oraz warunki życia i pracy, perspektywy życiowe i zawodowe polskiej młodzieży w okresie 2003–2005. Realizacja zadania pn.: „Dostosowanie systemu edukacji do wymagań rozwoju społeczeństwa informacyjnego i gospodarki opartej na wiedzy” będzie wymagała:
   1. utworzenia systemu doradztwa edukacyjno-zawodowego obejmującego szkoły, placówki oświatowe i poradnie psychologiczno-pedagogiczne,
   2. przygotowania nauczycieli do pełnienia roli doradcy zawodowego w szkole i placówce, ze szczególnym uwzględnieniem szkół i placówek prowadzących kształcenie zawodowe,
   3. opracowania materiałów metodycznych dla uczniów, rodziców i nauczycieli w zakresie planowania kariery zawodowej uczniów.
3. Sektorowy Program Operacyjny Rozwój Zasobów Ludzkich 2004–2006 określił priorytety i działania, w tym odnoszące się do potrzeby gromadzenia i rozpowszechniania informacji edukacyjnej i zawodowej oraz ułatwiania dostępu do usług poradnictwa zawodowego.
4. Narodowy Plan Rozwoju 2004–2006 jest kompleksowym dokumentem określającym strategię społeczno-gospodarczą Polski w pierwszych latach członkostwa w Unii Europejskiej. Dokument został przyjęty przez Radę Ministrów 14 stycznia 2003 r. W programie operacyjnym – Rozwój zasobów ludzkich w części dotyczącej Priorytetu 2 – Rozwój społeczeństwa opartego na wiedzy, przewidziane są działania dotyczące rozwoju poradnictwa i doradztwa zawodowego.
5. Strategia Rozwoju Kształcenia Ustawicznego do roku 2010: w Priorytecie 5 zobowiązuje się MENiS do utworzenia zasobów informacyjnych i doradczych dostępnych dla wszystkich zainteresowanych.
6. W ramach Priorytetu 2 Rozwój społeczeństwa opartego na wiedzy wprowadzono do Europejskiego Funduszu Społecznego zadania związane z realizacją poradnictwa zawodowego (komputeryzacja poradni psychologiczno-pedagogicznych, zapewnienie oprogramowania, kształcenie doradców zawodowych).
7. Konferencja w Bratysławie nt. „Polityka poradnictwa zawodowego w krajach kandydujących do UE” (5–6 grudnia 2003 r.).

Przedmiotem konferencji było omówienie raportu dotyczącego polityki doradztwa w krajach UE, opracowanego i opublikowanego przez Europejską Fundację Szkolenia (ETF).

Ronald Sultana z Uniwersytetu na Malcie zaprezentował najważniejsze ustalenia raportu ETF, w którym dokonał przeglądu polityki doradztwa zawodowego w krajach kandydujących do UE.

Do sukcesów i osiągnięć zaliczył:

1. wpisanie prawa do doradztwa do aktów prawnych,
2. rozszerzenie zakresu doradztwa zawodowego na nowe grupy klientów (studenci, niepełnosprawni, itp.),
3. polepszenie dostępu do usług doradczych na poziomie regionalnym i lokalnym,
4. wykorzystywanie technologii informatycznych,
5. opracowanie standardów kwalifikacji doradców zawodowych,
6. wzmocnioną współpracę pomiędzy różnymi sektorami.

Najważniejsze zadania i wyzwania z zakresu doradztwa zawodowego na najbliższe lata to:

1. opracowanie narodowych strategii poradnictwa zawodowego,
2. polepszenie oferty szkolenia dla doradców,
3. ułatwienie dostępu do usług,
4. zwiększenie zaangażowania partnerów społecznych, wolontariatu oraz sektora prywatnego,
5. tworzenie i doskonalenie baz danych, wymiana informacji i dialog.

Mając na uwadze zalecenia Unii Europejskiej oraz krajowe akty prawne i założenia zawarte w strategiach , MENiS konsekwentnie realizuje zadania mające na celu przygotowanie młodzieży do wyboru kierunku kształcenia i zawodu. W tym celu:

1. stworzono podstawy prawne regulujące status doradcy zawodowego w edukacji, m.in.: Rozporządzenie w sprawie zasad udzielania w przedszkolach, szkołach i placówkach pomocy psychologiczno-pedagogicznej, zmiany w KN (Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 11 grudnia 2002 r. w sprawie szczegółowych zasad działania publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych, w tym publicznych poradni specjalistycznych, Dz.U. z 2003 r. Nr 5, poz. 46), szkołach (Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 7 stycznia 2003 r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach, Dz.U. Nr 11, poz. 114) oraz w centrach kształcenia ustawicznego i centrach kształcenia praktycznego (Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 13 czerwca 2003 r. w sprawie rodzajów, organizacji oraz sposobu działania publicznych placówek kształcenia ustawicznego i publicznych placówek kształcenia praktycznego, w tym publicznych ośrodków dokształcania i doskonalenia zawodowego, Dz.U. Nr 132, poz. 1225),
2. określono standardy kształcenia nauczycieli, w tym dotyczące studiów podyplomowych (określając minimalną liczbę godzin zajęć dydaktycznych na co najmniej 350 oraz czas ich realizacji na co najmniej 3 semestry),
3. przygotowano procedury do uruchomienia grantów dla szkół wyższych na realizację studiów podyplomowych z doradztwa zawodowego (bazą będzie ramowy program studiów podyplomowych opracowany przez KOWEZiU; 19 szkół wyższych skorzystało już z tego programu), granty te uruchomione zostaną po opublikowaniu rozporządzenia wykonawczego ministra finansów,
4. w rozporządzeniu o nadzorze pedagogicznym z kwietnia 2004 r. w standardach oceny jakości pracy szkół i placówek w obszarze Praca wychowawcza i profilaktyczna szkoły i placówki jeden z zalecanych wskaźników dotyczy oceny działań wychowawczych szkoły lub placówki, w tym działań dotyczących orientacji zawodowej i planowania kariery przez uczniów.

Wsparciem dla edukacji są ogłaszane od 2 lat przez ministra gospodarki i pracy granty na organizację w gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych szkolnych ośrodków kariery (ponad 230 SzOK-ów uruchomiono w ciągu 2 lat).

W celu tworzenia systemu „ofensywnej”, powszechnie dostępnej informacji zawodowej, poprawy jakości usług poradnictwa zawodowego i wzrostu ich dostępności realizowane będą 2 projekty finansowane ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego (zakończenie w 2006 r.):

1. komputeryzacja poradni psychologiczno-pedagogicznych wraz z zakupem specjalistycznego oprogramowania,
2. opracowanie i upowszechnienie materiałów metodycznych i dydaktycznych do planowania kariery zawodowej uczniów. Odbiorcami materiałów będą doradcy zawodowi (z SzOK-ów, poradni psychologiczno-pedagogicznych), nauczyciele realizujący zadania z zakresu podstaw przedsiębiorczości oraz nauczyciele konsultanci z oddziałów doskonalenia nauczycieli. Treści tych materiałów dostosowane będą do specyfiki grupy wiekowej 13–21 lat (tj. uczniów gimnazjów, szkół ponadgimnazjalnych, pomaturalnych, CKU, CKP).

Kierunki działań resortu edukacji na najbliższe lata:

1. przygotowywanie kadr doradców zawodowych poprzez umożliwienie nauczycielom ukończenia kwalifikacyjnych studiów podyplomowych,
2. tworzenie systemu informacji zawodowej (komputeryzacja poradni i szkół będzie stanowiła bazę dla uruchomienia systemu). Na stronach internetowych MENiS został uruchomiony w 2003 r. link do portalu edukacyjnego PLOTEUS (na stronie głównej MENiS – Przydatne linki, a w nich Portal PLOTEUS w wersji polskiej z działami: możliwości kształceniaw Polsce i krajach UE, systemy edukacyjne, wymiana, kontakty, przeprowadzka do innego kraju).
3. przygotowywanie materiałów metodycznych i informacyjnych dla uczniów, rodziców, nauczycieli i doradców zawodowych, m.in. poprzez systematyczne uzupełnianie pakietu informacyjnego „Orientacja szkolna i zawodowa w gimnazjum. Rola nauczyciela”, którego zawartość pomoże nauczycielom w praktycznej realizacji zadań doradczych,
4. opracowywanie i upowszechnianie materiałów metodycznych i dydaktycznych do planowania kariery zawodowej uczniów (KOWEZiU),
5. promowanie aktywnej polityki zatrudnieniowej w odniesieniu do doradców zawodowych wśród organów prowadzących i dyrektorów szkół.